De schat van de Alentejo: Vinho de Talha – amforawijn

De schat van de Alentejo: Vinho de Talha – amforawijn

Amforawijn. Plak een label ‘orange wine’ op de fles en het is hipster paradise. Maar amforawijn is meer dan dat, v√©√©l meer. Het heeft meestal een oranje kleur, maar niet alle oranjekleurige wijnen zijn in amfora’s gemaakt. Capice?

Amforawijn maak je met een pot en een stok. Meer heb je niet nodig. ‘De makkelijkste manier van wijn maken’, zei Paolo – de wijnmaker van Herdade de Sao Miguel in de Alentejo. Deze traditie is al tweeduizend jaar oud en wordt nog steeds toegepast. Vinho de Talha noemen ze het hier.

Als het eenmaal in de amfora zit, kun je inderdaad je tijd uit zitten, maar wat gebeurt er daarvoor en daarna? Ik krijg een masterclass van¬†Rui Falc√£o, √©√©n¬†van de bekendste wijnschrijvers uit Portugal en mede-organisator van het congres MUST Fermenting Ideas.¬†Het kon niet beter uitpakken: de uitnodiging (dankzij Miss Winelane) voor dit congres viel precies samen met mijn, al geplande, tripje naar Portugal.¬†Wie deze blog vaker leest, weet dat ik regelmatig in Portugal te vinden ben. Mijn maatje Chantal is er een aantal jaren geleden naartoe ge√ęmigreerd (i.v.m. frambozenimperium, zie hier) en ik kan me geen beter vakantieadresje bedenken.

Deze traditie kent een geschiedenis van 2000 jaar in de Alentejo. Maar in¬†Georgi√ę doen ze het nog langer. Daar werd ooit een amfora (daar qvevri genoemd) van 8000 jaar oud gevonden.

De amfora is onderdeel van het leven in de Alentejo.

Het is heet in de Alentejo. De temperatuur kan ’s zomers oplopen tot veertig graden. In vroeger tijden was een amfora de manier om koelte te bewaren. Tegenwoordig is het een kwestie van een RVS tank programmeren.

Nog steeds gaat er niets boven een amfora qua duurzaamheid. Ze zijn immers energie-neutraal en ze gaan ook nog eens honderden jaren mee. Dat is overigens wel een nadeel: er is geen amforamaker meer te vinden.¬†Met zo’n lifecycle is het niet bepaald een winstgevende business. Veel wijnhuizen kopen ze op bij kleinere boeren, of van mensen die een pot hebben georven of nog ‘in de garage’ heeft staan.

De amfora’s werden gemaakt van klei uit verschillende gebieden van de Alentejo, bijvoorbeeld¬†S√£o Pedro¬†do¬†Corval, Vidigueira en Campo Major.

Hoe maak je een amfora?

Welkom bij de cursus amfora maken, de overtreffende trap van pottenbakken. Het maken van een amfora kost minimaal vier maanden, want het moet laag voor laag worden opgebouwd. Pas als de laag droog is, kan de volgende er op. Als de amfora klaar is, dan moet de binnenkant worden ingesmeerd, een soort coating om lekkage te voorkomen. Dat kan met dennenhars, bijenwas, honing of olijfolie worden gedaan. In de eerste jaren geeft deze coating ook smaak af aan de wijn. Vroeger had elk dorp, of groepje amforamakers, hun eigen recept. Elke vijftien jaar moet de pot opnieuw worden voorzien van een laagje.

Om het goed te laten intrekken, moet de amfora worden verwarmd. Pas als de pot stoomt, kan de binnenkant worden ‘beschilderd’ met de coating. Een tricky business, je wilt niet op je geweten hebben dat je een tweehonderd jaar oude pot breekt…

Hoe maak je amforawijn?

De druivenrassen die gebruikt worden voor amforawijn zijn de lokaaltjes van de Alentejo. Dat zijn de blauwe moreto, trincadeira, castel√£o en de witte ant√£o vaz en diagalves.

Ontstelen & kneuzen

Na de oogst worden de druiven naar het wijnhuis gebracht, waar de druiven ontsteeld worden. Traditioneel wordt dit met de hand gedaan op de ‘ontsteeltafels’.¬†Rui Falc√£o legt uit dat als je dit een ochtend doet, je je handen de rest van de dag niet meer kunt bewegen. Met z’n twee√ęn schuif je de druiven over de tafel, de deels gekneusde druiven vallen door de smalle openingen en de steeltjes blijven achter.

Amforawijn Vinho de Talha
Ontstelen op een ‘mesas de ripan√ßo’¬†(bron).

Gisting in amfora

Dan gaan de druiven de amfora in. Meestal worden de steeltjes, of een deel daarvan, mee vergist omdat ze later voor een natuurlijke filtratie kunnen zorgen. Na twee dagen start de gisting spontaan door de natuurlijke gisten in de druiven. Tijdens deze periode stijgen de pulp en de schilletjes naar de oppervlakte en vormen een vaste massa. Dit wordt twee keer per dag terug in de most geduwd met een houten stok om meer kleur, aroma en smaak aan de wijn over te brengen. Daarnaast zorgt het ervoor dat de amfora niet ontploft tijdens de gisting.

Er is nog meer ontploffingsgevaar. De temperatuur van de amfora moet onder controle blijven.¬†Waar je dat bij de high-tech tanks gemakkelijk kunt instellen, is het bij de amfora’s ook een fluitje van een cent: water spuiten! Rui Falc√£o vertelt dat de ring aan de bovenkant van een amfora, niet alleen maar bedoeld is als decoratie, maar dat het ook helpt bij een evenwichtige verdeling van het water. Mind is blown. Ook al is het buiten 38 graden, een beetje water over de amfora en de wijn koelt af tot 17 graden. Prima gistingstemperatuur.

Fluitje van een cent, als er water is tenminste. In 2017 was het zó droog in de Alentejo dat er in sommige gebieden ook een restrictie was op het gebruik van kraanwater.

Tot Sint-Maarten in de amfora blijven

Wanneer de gisting voltooid is, bezinkt de massa naar de bodem van de amfora. Aan de onderkant van de amfora zit een gat, waar de wijn uit kan lopen. De eerste 25 liter is troebel, maar daarna wordt het helder door de natuurlijke filtratie van de steeltjes. Mooi, toch? In sommige restaurants in de Alentejo kun je wijn direct uit de amfora proeven.

Tegenwoordig kan er een beetje sulfiet toegevoegd worden om bacteri√ęn te doden, maar niet iedereen doet dit.

amforawijn amfora

Let op, de wijn mag niet direct na de gisting uit de amfora gehaald worden. De wet schrijft voor dat de wijn tot 11 november (Sint-Maarten) in de amfora moet blijven. Om oxidatie te voorkomen bedekken sommige wijnmakers de wijn met een laag olijfolie. De olijfolie zal oxideren, maar de wijn blijft goed.

Skinny dipping krijgt een nieuwe betekenis

Dan moet op den duur de amfora schoongemaakt worden. Iemand moet dan de amfora in om de restjes pulp van de bodem te schrappen. Vandaar dus daadwerkelijk skinny dipping, je moet behoorlijk skinny zijn wil je in zo’n amfora passen.

Check het onderstaand filmpje – vanaf 1:45 ongeveer. Het lijkt me enorm claustrofobisch!

Amforawijn: love it or hate it?

Love or hate, dat is het geval bij amforawijn. Het is anders dan je gewend bent – vooral witte wijn. Dat komt omdat de schilletjes mee vergist worden. Die zitten vol smaak, inclusief bitters en tannine.

In de Alentejo wordt vinho de talha vaak gedronken bij petiscos, de Portugese versie van tapas. Enkele voorbeelden die – uit eigen ervaring muito smaakvol zijn.

  • Pica pau¬†‚Äď Gemarineerd buikspek. Super knapperig en mals.
  • Camarao a alho¬†‚Äď Gamba‚Äôs in olie en knoflook.¬†Yummy.
  • Ameijoas¬†‚ÄstVenusschelpen met tomaat en uienringen.¬†To die for.
  • Salade de polvo¬†‚Äď Inktvis kan heel taai zijn, maar dit was super mals en heel lekker.
  • Porco a alantejana¬†‚Äď Venusschelpen met varkensvlees en aardappelblokjes.
  • Presunto¬†‚Äď Gedroogde¬†Portugese ham (vers naast¬†de tafel gesneden). Boterzacht.

Sa√ļde!


Like what you read? Volg me dan op Instagram of Facebook en blijf op de hoogte van mijn avonturen en nieuwe artikelen. Le Club des Vins stuurt elke maand een nieuwsbrief uit, genaamd wijnvertier in je inbox. Lid worden?

Ik vind het ook TE GEK als je een reactie achterlaat hieronder ‚̧

Ik ben Nadien de Visser, wijnliefhebber pur sang. Ooit begonnen door een studie in Frankrijk en bij thuiskomst Le Club des Vins opgericht. Dé plek om je wijnkennis bij te spijkeren.

Leave a Comment

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.