Welke stijl Rioja ben jij?

Welke stijl Rioja ben jij?

Iedereen kent Rioja toch? De bekendste, meestal op Tempranillo gebaseerde, rode wijnen uit het noordoosten van Spanje. In de kwaliteitswijnregio’s is het merk Rioja een van de vijf meest erkende ter wereld. Maar inmiddels wordt er al meer dan tien jaar door wijnproducenten – de traditionalisten aan de ene en de modernisten aan de andere kant – touw getrokken om de regio nieuw elan te geven. Per 1 januari 2019 zijn nieuwe regels ingevoerd die bepalen wat de koers is die deze regio wilt gaan varen. Maar is het nu wel duidelijker geworden?

Laten we bij het begin beginnen

Het cultiveren van de wijnstok en het maken van wijn was al tweeduizend jaar geleden een realiteit in de regio die nu Rioja heet. Uit talloze archeologische overblijfselen van wijnpersen en wijnhuizen blijkt dat deze, zoals bij zoveel landen, geïntroduceerd is door de Romeinen. De wijnbouw vertraagde tijdens de Moorse bezetting van het Iberisch schiereiland vanaf de invasie van 711 na Christus tot de late Middeleeuwen. De wijntraditie werd in de Middeleeuwen opgepakt en in stand gehouden onder de bescherming van de kloosters, waarvan de handel werd gecontroleerd door de Emiliaanse monniken. In één van de kloosters, in San Millán de la Cogolla, prees Gonzalo de Berceo, de eerste dichter in de Spaanse taal, in zijn verzen de deugden van Rioja-wijn.

Samen met graan werd de wijnstok het belangrijkste gewas van Rioja. Tijdens de overgang van de Middeleeuwen naar de Franse revolutie begon het economische belang, net als andere grote Europese wijnen, te groeien. Doordat de populariteit van Rioja toenam, onder andere door toename van groei in de steden in de regio, moest de wijnhandel beter gestructureerd worden. Het gevolg hiervan was dat men in Rioja meer ging produceren dan vraag was, waardoor het handelsgebied groter moest worden. De handel en bekendheid buiten de grenzen was hierdoor ontstaan. 

Een belangrijke mijlpaal is het jaar 1787. In dit jaar ontstond de “Real Junta de Cosecheros (Koninklijke Raad van Wijnbouwers)”, die tot doel had de druiventeelt te bevorderen, de wijnkwaliteit te verbeteren en de handel op noordelijke markten te vergemakkelijken. De topprioriteit was daarom het bouwen en verbeteren van wegen en bruggen om Rioja-wijnsteden te verbinden met Vitoria en de haven van Santander.

De een z’n dood is de ander z’n brood

De regio genoot echt een grote boost in de late 19e eeuw, toen de wijngaarden van buurland Frankrijk eerst werden verwoest door meeldauw en vervolgens door phylloxera. Gedurende deze tijd kwamen wijnhandelaren vanuit Bordeaux naar Rioja, op zoek naar nieuwe wijnvoorraden. Ook kwamen ervaren wijnmakers mee die nieuwe methoden voor het maken en verouderen van wijn introduceerden en wijnhuizen oprichtten die vandaag nog steeds goed presteren. Illustere wijnmakers zoals Herederos del Marques de Riscal werd in 1860 opgericht door Camilo Hurtado de Amézaga  (de gelijknamige Marqués, maar bottelde zijn eerste wijn pas in 1862), samen met Marqués de Murrieta (1852), López de Heredia (1877), CVNE (1879), Montecillo (1872) en La Rioja Alta (1890). Zij worden beschouwd als een van de pioniers van de zogenaamde “klassieke” Rioja en vormden de grootste exponent van de definitieve introductie van het moderne concept van kwaliteit in Rioja-wijnen. Rioja kreeg zijn laatste duw met de komst van de spoorweg naar Haro.

Erkenning en een mystische vintage

Rioja-wijnen worden beschermd door de oudste oorsprongsbenaming in Spanje. “Rioja” werd geboren in de late negentiende eeuw en legde een duidelijk verband tussen de naam van een product en de plaats waar het werd gemaakt. Dit leidde tot groeiende bezorgdheid bij de druivenproducenten en wijnmakers van Rioja over de bescherming van zijn identiteit tegen vervalsers. Deze zorgen leidden tot de officiële erkenning van de oorsprongsbenaming van Rioja op 6 juni 1925, de Denominación de Origen (D.O.)  status.

Als de laatste decennia van de negentiende eeuw het uitgangspunt waren van de moderne geschiedenis van Rioja-wijnen, met de geboorte van industriële wijnhuizen en de verbetering van verwerkingstechnieken, betekende het decennium dat van start ging met de mythische vintage uit 1970 een ware revolutie in de productie en marketingstructuren die Rioja naar zijn onbetwiste leiderschap onder Spaanse kwaliteitswijnen zouden leiden.

Sinds 1991 worden Rioja-wijnen beschermd door de eerste DOC in Spanje. De aanwijzingsspecificaties bepalen de grenzen van het productiegebied, de druivenrassen die mogen worden geteeld, de maximaal toelaatbare opbrengsten, goedgekeurde vinificatie- en verouderingsmethoden, enzovoort. De “Consejo Regulador” is een openbare instelling die belast is met het bevorderen en controleren van de kwaliteit van de wijnen uit de regio, het promoten van de regio en het verdedigen van de belangen van de wijnsector in de regio, waarvan de vertegenwoordigers het managementteam van de “Consejo Regulador” vormen.

Geografie en subregio’s

De wijnstreek Rioja bevindt zich voornamelijk in de autonome regio La Rioja, waardoor de rivier de Rio Oja stroomt. De meest noordelijke wijngaarden liggen echter in het naburige Navarra en Pais Vasco (Baskenland). De regio wordt minder afgebakend door politieke en administratieve grenzen en meer door geografische kenmerken. De belangrijkste hiervan zijn de Ebro en de uitlopers van de bergketens Sierra de la Demanda en Sierra de Cantabria.

Het Cantabrische gebergte, dat Rioja grenst aan het noorden en westen, biedt beschutting tegen koude, natte invloeden van de Atlantische Oceaan. Dit is een belangrijke factor in het lokale klimaat, dat aanzienlijk warmer en droger is dan in het noorden van Spanje. De bodems van de regio variëren van plaats tot plaats, de beste hebben hoge niveaus van kalksteen.

Rioja Alta: het westelijke deel

Rioja Alta is het westelijke deel van Rioja. Zoals de naam al doet vermoeden, liggen de wijngaarden op grotere hoogtes dan voorheen Rioja Baja. Bodems hebben meer klei, ijzer en alluviale elementen en minder kalksteen dan naburige Alavesa. De wijnen worden vaak beschouwd als elegant met een uitgebalanceerde zuurgraad.

Rioja Alavesa: Rioja van het Baskenland

Rioja Alavesa bestaat uit twee afzonderlijke enclaves van land grenzend aan Rioja Alta. Hoewel ze allebei in de DOCa-zone van Rioja liggen, liggen ze niet in La Rioja, maar in de Baskische provincie Alava. De wijngaarden liggen op vergelijkbare hoogten als Rioja Alta en het macroklimaat is vergelijkbaar. Bodems hebben meestal meer kalksteen dan in Rioja Alta en de wijnen kunnen meer zuurgraad vertonen.

Rioja Oriental: oostelijke deel

Rioja Oriental (voorheen Rioja Baja) is het oostelijke deel van de Rioja-zone. Het klimaat hier wordt veel zwaarder beïnvloed door de Middellandse Zee. Droger en warmer dan de andere twee regio’s, meer nadruk op garnacha. De wijnen kunnen aanzienlijk voller zijn dan die uit de andere subregio’s. Het grootste deel van de regio ligt ten zuiden van de Ebro in La Rioja. In de oosterse zone vallen de wijngaarden van Rioja ten noorden van de rivier echter binnen de politieke grenzen van Navarra.

Classificatiesysteem

Het traditionele classificatiesysteem van Rioja voor veroudering (met impliciete kwaliteit) heeft andere Spaanse regio’s beïnvloed. De woorden Crianza en Reserva verschijnen af ​​en toe op Zuid-Amerikaanse flessen, hoewel er geen wettelijk kader is aangenomen.

Deze nadruk op veroudering kan worden verklaard door het gebrek aan wijngaarden in de vroege Rioja-wijngaarden. Zo legden ze de nadruk op activiteiten in de wijnkelder om de kwaliteit van hun product te bevorderen. Alle rode Rioja van topkwaliteit zijn gerijpt in nieuwe eiken vaten. Van oudsher heeft Amerikaans eiken de voorkeur, maar veel wijnhuizen gebruiken nu een mix van Amerikaans en Frans eiken. Het onderscheidende van Amerikaans eiken zijn de tonen van kokosnoot, vanille en zoete kruiden geeft. De hoeveelheid tijd die een Rioja-wijn in vat doorbrengt, bepaalt welke van de officiële Rioja-verouderingscategorieën op het etiket staan: Joven, Crianza, Reserva of Gran Reserva.

So far so good, maar nu komt het.

De appellatie van Rioja moest evolueren en heeft de waarde van die enkele wijngaarden en dorpswijnen erkend. Rioja-wijnen kunnen nu echter de naam van het dorp of de gemeente aan de voorkant van hun labels toevoegen en aangeven uit welke van de 145 steden (!) ze afkomstig zijn. Dit helpt producenten en consumenten om te bepalen hoe de verschillende kenmerken van de wijnen zich kunnen verhouden tot de specifieke kenmerken van elk gebied.

Viñedos Singulares

Deze nieuwe categorie heeft als doel unieke enkele wijngaarden te herkennen. Om in aanmerking te komen, moeten wijnen afkomstig zijn van een geografisch afzonderlijke wijngaard die als merk is geregistreerd en op het etiket staat. De wijngaard kan eigendom zijn van de producent of een teler (met wie de producent een langdurige relatie moet hebben) en de wijngaard moet minimaal 35 jaar zijn gevestigd. De opbrengsten moeten ten minste 20% lager zijn dan die welke zijn toegestaan ​​voor de DOC van Rioja; de oogst moet handmatig zijn; en er zijn verhoogde traceerbaarheidscontroles. Deze wijnclassificatie kan alleen worden gebruikt, of in combinatie met de verouderingscategorieën van Rioja-wijnen, wat leidt tot labels met beschrijvingen die kunnen luiden: “Crianza Viñedo Singular.”

Vinos de Municipio

Effectief in de categorie dorp van Rioja, bepaalt deze verordening dat de druiven uit het dorp of de gemeente moeten komen dat op het etiket staat aangegeven (tot 15% mag uit een aangrenzend dorp komen).

Vinos de Zona

Deze categorie omvat de etikettering van wijnen uit de grootste subregio’s van Rioja: Rioja Alta, Rioja Alavesa en Rioja Oriental (voorheen Rioja Baja). Tot 15% van de druiven die deze subregio’s op het label hebben, kan afkomstig zijn van een naburige Zona.

Nieuwe toegestane druivenrassen voor witte wijnen

Een update uit 2017 die breekt met de tradities van de regio is de nieuwe categorie witte rassen, waaronder twee internationale variëteiten, chardonnay en sauvignon blanc, naast de Spaanse variëteiten viura, malvasía, garnacha blanca, tempranillo blanco, maturana blanca, turruntés en verdejo. De witte variant van Rioja groeit als een categorie en heeft de afgelopen vijf jaar een omzetstijging van 5% laten zien, wat nu in totaal 8% van de jaarlijkse Rioja-omzet vertegenwoordigt.

Moussserende Rioja

In het verleden zou alle mousserende wijn die in Rioja werd geproduceerd, als Cava worden geëtiketteerd. Een verandering in de regelgeving van Rioja vorig jaar stelt producenten nu in staat om lokale mousserende wijnen te verkopen als Espumosos de Calidad de Rioja. Om in aanmerking te komen, moeten de witte of roséwijnen volgens de traditionele methode worden gemaakt met een minimale rijpingstijd van 15 maanden (of 24 maanden voor Reserva en 36 maanden voor Gran Añada). Het uiteindelijke alcohol moet tussen 11% en 13% zitten en de wijnen moeten worden goedgekeurd door een proefpanel.

Een verandering in flesrijpingstijd

Nieuwe verouderingseisen hebben aangepaste flesrijpingstijden voor Reserva en Gran Reserva wijnen. Met ingang van 1 januari 2019 moeten Reserva-wijnen 3 jaar rijpen, waarvan minimaal 12 maanden in eik en 6 maanden in fles (voorheen was er geen flesveroudering vereist). Gran Reserva moet nu minimaal 5 jaar oud zijn, waarvan minimaal 24 maanden in eik en 24 maanden in fles (vanaf 36 maanden).

Proeven maar

Eigenlijk zie je de verschuiving van traditionele blendwijnen (Bordeaux) naar monocepages en Lieu Dits zoals in bijvoorbeeld de Bourgogne. Aangezien wijn van één wijngaard in Rioja nog steeds vrij zeldzaam is, biedt deze categorie producenten een stimulans om het terroir in een bepaalde wijngaard te promoten en te exploiteren. Rioja wordt hierdoor spannender, maar eerst moet men gaan laten zien welk van de terroirs het beste zijn en mensen aanspreken. In mijn optiek de beste manier om dit te doen om alles maar te proeven en kijken welke Rioja wijnen en stijl het beste bij je past.

Lars is een levensgenieter, die zijn liefde voor wijn vooral op reis heeft opgedaan. Er zijn zoveel verschillende plekken, zoveel verschillende wijnen. Daar wilde hij meer over weten. Inmiddels is hij - na afronden van SDEN2 en 3 - bezig met SVH4 wijn.

Leave a Comment

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.